Striga

także: strzyga, strzygi

Czym jest striga

Striga, w książkach Andrzeja Sapkowskiego nazywana po polsku strzygą, to człowiek - zwykle młoda dziewczyna - przemieniony klątwą w nocnego, żarłocznego potwora. To pierwszy potwór w dziejach Geralta: jego walka ze strzygą w Wyzimie jest treścią opowiadania „Wiedźmin” z 1986 roku, które otwiera cały cykl i trafiło później do zbioru „Ostatnie życzenie”. Najsłynniejszą strzygą jest Adda, córka króla Temerii Foltesta. Formę „striga” spopularyzowały gry CD Projekt RED i angielskie przekłady.

W odróżnieniu od większości potworów, które wiedźmin po prostu zabija, strzyga jest istotą przeklętą, a klątwę da się - przynajmniej czasem - zdjąć. Wtedy z potwora zostaje z powrotem człowiek.

Skąd się bierze strzyga

Strzyga powstaje z uroku. Najczęściej klątwa pada na dziecko jeszcze w łonie matki: rodzi się martwe i zniekształcone, a po kilku latach w grobie powstaje jako potwór. W wydanej w 2024 roku powieści „Rozdroże kruków” Sapkowski dopowiada, że urok może dosięgnąć także osoby żyjącej, w dowolnym wieku - po śmierci przeklęty wstaje wtedy jako strzyga, i to znacznie szybciej, bo po kilku tygodniach. Ludowe podania ze świata wiedźmina łączą strzygi z kazirodztwem, i obie znane z książek strzygi rzeczywiście pochodzą z takich związków.

Klasycznym sposobem na zdjęcie klątwy jest nie dopuścić, by potwór wrócił do grobowca przed trzecim pianiem koguta. Samo pianie jest tu jedynie miarą czasu - liczy się to, żeby świt zastał strzygę poza trumną. Geralt przestrzega jednak, że czasem trzeba tego dokonać trzy noce z rzędu, a bywają przypadki beznadziejne.

Wygląd i zwyczaje

Strzyga z Wyzimy jest niska i krępa, porusza się głównie na czterech kończynach, ma za dużą głowę na krótkiej szyi, burzę rudych, splątanych włosów i oczy świecące w mroku czerwienią. Paszcza sięga niemal od ucha do ucha i jest pełna ostrych zębów, w tym czterech długich górnych kłów. Długie ręce kończą się pazurami ostrzejszymi niż u żbika. Jest przy tym niezwykle silna i zwinna: skacze na duże odległości i wdrapuje się na mury jak małpa.

Za dnia śpi w sarkofagu. Na łowy wychodzi nocą, najchętniej przy pełni księżyca, i zabija każdego, kogo spotka - jednych pożera, innych tylko okalecza. Srebro ją parzy i rani, zwykłe żelazo niewiele jej robi.

Opowiadanie „Wiedźmin”: strzyga z Wyzimy

Geralt przybywa do Wyzimy, zwabiony obwieszczeniami o nagrodzie. Po bójce w karczmie trafia do grododzierżcy Velerada, od którego słyszy całą historię. Król Foltest miał dziecko z własną siostrą Addą. Matka zmarła przy porodzie, dziewczynkę urodzoną jako potworek pochowano razem z nią. Siedem lat później z krypty w starym pałacu wyszła strzyga i zaczęła zabijać. Dwór przeniósł się do nowej siedziby, ofiar przybywało, a kolejni śmiałkowie, którzy próbowali szczęścia w krypcie, ginęli. Foltest nie chciał jednak śmierci córki: wyznaczył trzy tysiące orenów dla tego, kto zdejmie z niej urok.

Wiedźmin zaczyna od śledztwa. Ogląda blizny młynarza, który przeżył spotkanie z potworem, i rozmawia z królem, który godzi się, by Geralt zabił strzygę, jeśli odczarowanie okaże się niemożliwe. Wyjaśnia też, co trzeba zrobić później: odczarowana dziewczyna ma nosić szafir na srebrnym łańcuszku, a w jej komnacie należy palić gałązki jałowca i żarnowca, żeby klątwa nie wróciła.

Noc w opuszczonym pałacu zaczyna się od intrygi. Wielmoża Ostrit próbuje przekupić Geralta, by wyjechał - dalsze grasowanie strzygi miało pogrążyć Foltesta w oczach poddanych i otworzyć drogę innemu władcy. Wiedźmin obezwładnia go i zostawia na drodze potwora jako przynętę. Strzyga zabija Ostrita, a potem rzuca się na Geralta. Wiedźmin walczy tak, żeby jej nie zabić: odpycha ją znakiem Aard, oplata srebrnym łańcuchem, który strzyga zrywa, i w końcu płoszy ją, odbijając przeciwko niej jej własną nienawiść. Przed świtem zajmuje jej miejsce w sarkofagu i zabezpiecza się od środka znakiem Yrden, żeby nie mogła wrócić do grobu.

Rano w krypcie leży już zwykła, naga dziewczynka. Gdy Geralt się nad nią pochyla, okazuje się, że klątwa jeszcze nie całkiem puściła - resztką pazurów rozcina mu szyję. Wiedźmin obezwładnia ją, słyszy trzecie pianie koguta i, krwawiąc, zdąża opatrzyć ranę, zanim traci przytomność. Budzi się pod opieką Velerada, który przyznaje, że sam zamierzał dopilnować, by strzyga po prostu zginęła. Królewna jest odczarowana, ale jej umysł pozostał umysłem dziecka, które przez lata było zwierzęciem: płacze, niewiele rozumie i trzeba ją wszystkiego uczyć od nowa.

Rany odniesione w Wyzimie Geralt leczy potem w świątyni Melitele w Ellander - od tego zaczyna się opowiadanie ramowe „Głos rozsądku”.

Strzyga w innych książkach

W „Czasie pogardy” prawnik Codringher kpi z Geralta jako z wiedźmina przestarzałego: strzygi, wiwerny i wilkołaki wkrótce znikną ze świata, a na łotrach, którymi zajmuje się on sam, zawsze da się zarobić. W „Rozdrożu kruków” poznajemy natomiast pierwszą strzygę w życiu Geralta. Młody, dopiero co wypuszczony z Kaer Morhen wiedźmin mierzy się z nią w Kaedwen, na cmentarzu przy zamku Brunanburh. Zamierza ją odczarować, ale w walce traci głowę i zabija potwora.

Strzyga w folklorze

Strzyga to postać z wierzeń słowiańskich, wywodzona od rzymskiej strix - nocnego demona o ptasich szponach, żywiącego się krwią. Strzygą miał zostać człowiek urodzony z dwiema duszami, a po śmierci wstawał z grobu i napadał na żywych. Wśród górali babiogórskich znana jest opowieść o zmarłej młodo hrabiance, która nocą wychodziła z sarkofagu; pokonać ją miał ten, kto położy się w jej grobie i doczeka trzeciego piania koguta. Sapkowski wziął z tej tradycji szkielet fabuły i opowiedział go na nowo, zamieniając egzorcyzm na wiedźmińskie rzemiosło.

W grach

• „Wiedźmin” (2007): intro gry odtwarza walkę ze strzygą z opowiadania. W piątym akcie klątwa wraca - na zlecenie Foltesta Geralt spędza noc w krypcie na bagnach i sam decyduje, czy Addę odczarować, czy zabić. W bestiariuszu strzyga jest odporna na stal, podatna na srebro i ogień, a przy swoim sarkofagu silniejsza. Z serca zabitej strzygi da się uwarzyć eliksir.
• W „Wiedźminie 2” i „Wiedźminie 3” strzyga już nie występuje jako przeciwnik; losy Addy zależą od decyzji podjętej w pierwszej części.

W grze - inaczej niż w książce - Adda jest dorosłą, rudowłosą, sprytną intrygantką.

W filmie i serialu

Historię strzygi zekranizowano w polskim filmie „Wiedźmin” (2001) i w ósmym odcinku serialu z 2002 roku, „Rozdroże”. Netflix przeniósł ją do trzeciego odcinka pierwszego sezonu, „Zdradziecki księżyc” (2019).

Najczęstsze pytania

Striga czy strzyga? W polskim oryginale Sapkowskiego - strzyga. „Striga” to forma z gier i przekładów, zwłaszcza angielskich.

Jak Geralt odczarował strzygę? Przetrwał noc w krypcie, nie dopuszczając, by potwór wrócił do sarkofagu przed trzecim pianiem koguta. Sam położył się w grobie i chronił się znakiem Yrden.

Kim była strzyga w „Wiedźminie”? Adda, córka króla Foltesta i jego siostry, przeklęta przed urodzeniem. Po odczarowaniu wróciła do ludzkiej postaci jako czternastoletnia dziewczyna.

Czy strzygę można zabić? Tak - srebrem. Wiedźmin woli jednak zdjąć klątwę, jeśli to możliwe. W „Rozdrożu kruków” młodemu Geraltowi odczarowanie się nie udaje.