Mowa Starsza
także: Hen Llinge, Starsza Mowa
Czym jest Starsza Mowa
Starsza Mowa, w swoim brzmieniu Hen Llinge, to język elfów, najstarszy z języków wciąż używanych na Kontynencie. W sadze Andrzeja Sapkowskiego mówią nią elfy Aen Seidhe, a poza nimi czarodzieje, uczeni i ludzie wykształceni. Na co dzień wszyscy porozumiewają się Wspólną Mową, więc znajomość Starszej Mowy świadczy o wykształceniu albo o elfim pochodzeniu. Zapisuje się ją starszymi runami. Słowa w Starszej Mowie padają we wszystkich tomach cyklu, od „Ostatniego życzenia” po „Panią Jeziora”, a niektóre z nich stały się tytułami powieści.
Sapkowski zbudował ten język głównie na podstawie języków celtyckich, przede wszystkim walijskiego i irlandzkiego, z domieszką słów kojarzących się z innymi językami europejskimi. Nie jest to kompletny język z pełną gramatyką, tylko zbiór słów i zwrotów, które brzmią spójnie i nadają światu charakter.
Odmiany i dialekty
Starszą Mową, we własnej, śpiewnej odmianie, posługują się też driady z Brokilonu. Język Nilfgaardu wywodzi się ze Starszej Mowy, a na wyspach Skellige mówi się żargonem, w którym również słychać jej ślady. Słowa ze Starszej Mowy często trafiają do imion, tytułów i nazw geograficznych. Nilfgaardzki cesarz Emhyr var Emreis nosi tytuł Deithwen Addan yn Carn aep Morvudd, czyli Biały Płomień Tańczący na Kurhanach Wrogów.
Elfy Aen Elle, które dawno temu odeszły do innego świata, mówią językiem pokrewnym, ale wyraźnie odmiennym.
Słowa i wyrażenia z sagi
Poniżej zwroty, które faktycznie pojawiają się w książkach, z ich znaczeniem:
- Aen Seidhe - elfy Kontynentu, tak same siebie nazywają.
- Aen Elle - Lud Olch, elfy z innego świata.
- Aen Saevherne - Wiedzący, elfi mędrcy, do których należała prorokini Itlina.
- Dh’oine - ludzie. Tak elfy mówią o ludziach, często z pogardą.
- Scoia’tael - wiewiórki. To nazwa elfich komand partyzanckich.
- Gwynbleidd - Biały Wilk, tak nazywają Geralta driady i elfy.
- Zireael - jaskółka, elfie imię Ciri. Tor Zireael to Wieża Jaskółki, a Tor Lara na wyspie Thanedd to Wieża Mewy.
- Hen Ichaer - Starsza Krew, gen Lary Dorren, który odziedziczyła Ciri.
- aep - cząstka oznaczająca pochodzenie, podobna do „syn” lub „córka”. Stąd Lara Dorren aep Shiadhal czy nilfgaardzkie imię Cahir Mawr Dyffryn aep Ceallach.
- Tedd Deireádh - Czas Końca z przepowiedni Itliny.
- Dol Blathanna - Dolina Kwiatów. Enid an Gleanna, czyli Stokrotka z Dolin, to przydomek elfiej czarodziejki Franceski Findabair.
- Caer a’Muirehen - Warownia Starego Morza, pierwotna nazwa Kaer Morhen.
- Brokiloén - Brokilon, a jego serce, Duén Canell, to Miejsce Dębu.
W „Mieczu przeznaczenia” pojawia się też sentencja w Starszej Mowie, która mówi, że miecz przeznaczenia ma dwa ostrza, a jednym z nich jest ten, do kogo się ją wypowiada. Do tej myśli nawiązuje tytuł opowiadania i całego zbioru.
Język magii i elit
Starsza Mowa jest językiem czarodziejów. Wiele zaklęć i formuł wypowiada się właśnie w niej, a czarodzieje posługują się nią swobodnie. Dla elfów to jednak coś więcej niż język nauki. To jedno z ostatnich dziedzictw cywilizacji, którą ludzie zepchnęli w góry i lasy. Wiele ludzkich nazw rzek, gór i miast pochodzi z tego języka, choć mieszkańcy najczęściej nie znają ich znaczenia.
W grach i serialu
Gry CD Projekt RED szeroko korzystają ze Starszej Mowy. W wypowiedziach elfów, Scoia’tael i Aen Elle pojawia się wiele nowych zwrotów, dopisanych na potrzeby gier, których nie ma w książkach.
Na potrzeby serialu Netflixa językoznawca David J. Peterson, twórca języków z „Gry o tron”, rozbudował Starszą Mowę w pełny sztuczny język z własną gramatyką i wymową. To rozwinięcie serialu, nie Sapkowskiego.
Najczęstsze pytania
Co znaczy Gwynbleidd? Biały Wilk. Tak nazywają Geralta driady i elfy.
Co znaczy Zireael? Jaskółka. To elfie imię Ciri, a Tor Zireael, Wieża Jaskółki, dała tytuł czwartemu tomowi sagi.
Co znaczy Dh’oine? Ludzie. Elfy używają tego słowa na określenie ludzi, zwykle niechętnie.
Na jakim języku oparta jest Starsza Mowa? Głównie na walijskim i irlandzkim. Sapkowski czerpał też z brzmienia innych języków europejskich.
