Geas

także: Bloedgeas, Geas Muire, Geas Garadh

Czym jest geas

Geas to słowo ze Starszej Mowy, które w sadze Andrzeja Sapkowskiego oznacza klątwę, przekleństwo albo zobowiązanie o mocy wiążącej - coś, od czego nie można się uwolnić zwykłym postanowieniem. Samodzielnie pojawia się rzadko. Czytelnik spotyka je głównie w trzech złożeniach: Geas Muire (Przekleństwo Morza) i Bloedgeas (przysięga krwi) w „Krwi elfów” i „Wieży Jaskółki” oraz Geas Garadh (Czar Bariery) w „Pani Jeziora”.

Sapkowski nie tworzy wokół tego słowa osobnej teorii magii. Nie ma w sadze „kodeksu geas” ani szkoły, która by go badała. Geas to raczej nazwa na doświadczenie dobrze znane bohaterom: słowo, przysięga albo czar, które krępują człowieka niezależnie od jego woli.

Pochodzenie słowa

Sapkowski wziął ten wyraz z mitologii irlandzkiej. Tam geis (w liczbie mnogiej geasa) to nałożony na bohatera nakaz lub zakaz, często dziwaczny, którego złamanie sprowadza hańbę, nieszczęście albo śmierć. Najsłynniejszy przykład to Cú Chulainn, który nie mógł jeść psiego mięsa ani odmówić posiłku z cudzego stołu - a gdy los postawił go przed oboma wymaganiami naraz, musiał złamać jedno z nich, co osłabiło go przed ostatnią walką. Starsza Mowa Sapkowskiego czerpie garściami z języków celtyckich, więc wyraz pasuje do niej naturalnie. Słowniki fanowskie podają jako jego znaczenia „klątwę”, „przekleństwo” i „zew”.

Geas Muire - Przekleństwo Morza

Pierwsze zetknięcie z tym słowem to wspomnienie Ciri z „Krwi elfów”. Dziewczynka pamięta powrót króla Eista po zaginięciu statku, którym płynęli jej rodzice, Pavetta i Duny, oraz ponurą ucztę żałobną, na której wyspiarze ze Skellige pili w ciszy i tłukli rogi o ściany. Między sobą szeptali wtedy: Geas Muire, czyli Przekleństwo Morza. Wszyscy wierzyli, że parę pochłonął sztorm, którego nikt nie przewidział. Ciał nie odnaleziono, a zgodnie z obyczajem Skellige ofiarom morza nie stawia się nawet cenotafów.

Później okazuje się, że klątwa była tylko wygodnym wyjaśnieniem. W „Wieży Jaskółki” Crach an Craite mówi Yennefer, że po latach dochodzenia jest pewien: Pavetta zginęła przed burzą, a sztorm był reakcją morza na śmierć kogoś z cintryjskiej krwi. W „Pani Jeziora” prawdę wyjawia sam Emhyr: katastrofę na Głębi Sedny zaaranżował na jego zlecenie Vilgefortz, a Pavetta, która nie zabrała ze sobą córki, zginęła podczas kłótni z mężem.

Bloedgeas - przysięga krwi

Drugie złożenie dotyczy przysięgi krwi, obyczaju wyspiarzy ze Skellige. Po śmierci Pavetty królowa Calanthe, wściekła, że wyspiarze pozwolili córce wypłynąć, żąda od jarla Cracha an Craite przysięgi, że kiedyś, gdy przyjdzie potrzeba, pomoże jej wnuczce. Crach dobywa miecza i obnaża przedramię pokryte starymi bliznami, a królowa ucina teatralny gest, każąc mu oszczędzać krew na później. Jarl składa ślubowanie w języku wysp, tytułując Calanthe Ard Rheną, czyli Najwyższą Królową, i Lwicą z Cintry. Scenę tę Ciri wspomina w „Krwi elfów”.

Przysięga upomina się o swoje w „Wieży Jaskółki”. Uciekająca z Montecalvo Yennefer trafia na Skellige, podejrzewana na Północy o zdradę. Crach początkowo chce odesłać ją na sąd, ale czarodziejka przypomina mu o bloedgeas. Jarl przyznaje, że przysięga złożona Calanthe wiąże mu ręce: skoro Yennefer naprawdę chce pomóc Ciri, on musi pomóc jej. Tak geas działa w praktyce - nie jako czar, tylko jako zobowiązanie, którego honorowy człowiek nie może zignorować.

Geas Garadh - Czar Bariery

Trzecie złożenie pojawia się w „Pani Jeziora”, w świecie Aen Elle. Elfy z Tir ná Lia nakładają na Ciri Geas Garadh, Czar Bariery, który nie pozwala jej opuścić ich krainy. Avallac’h tłumaczy jej, że bariery nie da się przełamać. Ciri odkrywa jednak, że czar można obejść, spływając rzeką, i elf dopytuje później, czy wpadła na to sama, czy ktoś jej podpowiedział. Tu geas ma już sens dosłownie magiczny: to zaklęcie, które więzi.

Geas a Prawo Niespodzianki

Najbliższym krewnym geas w sadze jest Prawo Niespodzianki. Sapkowski nie nazywa go tym słowem, ale działa ono na tej samej zasadzie: raz wypowiedziana obietnica zaczyna żyć własnym życiem i wiąże obie strony mocniej niż zwykła umowa. Łączy je też bohaterka - Ciri jest zarówno dzieckiem Niespodzianki, jak i osobą, której dotyczą Geas Muire, przysięga krwi Cracha i czar bariery Aen Elle.

Najczęstsze pytania

Co znaczy geas w Wiedźminie? To słowo ze Starszej Mowy oznaczające klątwę, przekleństwo lub wiążącą przysięgę. Sapkowski zapożyczył je z mitologii irlandzkiej, gdzie geis to magiczny nakaz albo zakaz.

Co to jest Bloedgeas? Przysięga krwi, obyczaj ze Skellige. Crach an Craite złożył ją królowej Calanthe, zobowiązując się pomagać Ciri, i w „Wieży Jaskółki” dotrzymuje słowa wobec Yennefer.

Co oznacza Geas Muire? Przekleństwo Morza. Tak wyspiarze ze Skellige tłumaczyli sobie zaginięcie Pavetty i Duny’ego na morzu. W rzeczywistości katastrofę zaaranżował Vilgefortz.

Czym jest Geas Garadh? Czarem Bariery, którym elfy Aen Elle więziły Ciri w Tir ná Lia w „Pani Jeziora”.