Leszy

także: leshen, leszego, leszych

Czym jest leszy

Leszy to potwór zamieszkujący najgłębsze, pradawne lasy Kontynentu - drapieżnik, który traktuje cały bór jak swoje terytorium i swoje narzędzie. W grach CD Projekt RED zaliczany jest do reliktów, czyli istot starszych niż ludzkie osadnictwo, a w angielskiej wersji nosi nazwę leshen. W prozie Andrzeja Sapkowskiego leszy pojawia się wyłącznie we wzmiankach - w opowiadaniach ze zbioru „Ostatnie życzenie” i w „Wieży Jaskółki” - i nigdzie nie zostaje opisany. Znany dziś wizerunek stwora z jelenią czaszką zamiast głowy to pomysł twórców „Wiedźmina 3”.

Nazwa pochodzi z mitologii słowiańskiej, w której leszy (zwany też borowym albo lesowikiem) był duchem lasu i panem zwierząt. Słowo wywodzi się od „lasu”.

Leszy w książkach

Sapkowski wymienia leszego kilka razy, zawsze obok innych groźnych stworów. W „Ziarnie prawdy” Geralt ogląda na skraju lasu ciała dwojga zabitych podróżnych i od razu wyklucza leszego oraz wilkołaka: jego zdaniem żaden z nich nie zostawiłby padlinożercom aż tyle. Wynika z tego, że leszy pożera ofiarę niemal w całości. W tym samym opowiadaniu, jadąc przez las, wiedźmin słyszy wrzaski i syki z korony wielkiego dębu i uznaje, że może to być leszy, ale równie dobrze zwykły żbik - i nie zatrzymuje się, żeby to sprawdzić.

W innym miejscu „Ostatniego życzenia” leszy trafia na długą wyliczankę istot, które żyją tylko po to, by zabijać - obok mantikory, wiwerny, mglaka, ghula, wilkołaka i strzygi. To stawia go wśród potworów, z którymi wiedźmin nie pertraktuje. W „Wieży Jaskółki” przerażony chłop ostrzega przed drogą przez Zwilgłe Uroczysko, pełne endriag i innego plugastwa, i opowiada, że niedawno leszy dopadł i zabił mu zięcia.

Na tym książkowe informacje się kończą. Sapkowski nie podaje wyglądu leszego, jego zdolności ani sposobu walki - wszystko, co poniżej, pochodzi z gier.

W grach

W „Wiedźminie 3: Dzikim Gonie” (2015) leszy jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych potworów. Ma głowę w postaci jeleniej czaszki z porożem, wychudzone ciało przypominające splot korzeni i kory oraz długie szpony. Bestiariusz gry opisuje go jako samotnika, skrajnie terytorialnego i trudnego do wytropienia. Wrodzoną magią panuje nad roślinami i zwierzętami swojego lasu: wzywa wilki i stada kruków, a w walce wypuszcza spod ziemi korzenie, które chwytają i ranią przeciwnika. Potrafi też rozpłynąć się w obłok czarnego dymu i pojawić w innym miejscu.

Najbardziej niepokojący szczegół z gry to naznaczanie. Stary leszy potrafi zranić człowieka, który zabłąkał się w jego lesie, i rzucić na niego klątwę. Dopóki naznaczony żyje w pobliżu leża, zabity potwór odradza się raz po raz, więc najpierw trzeba odnaleźć i odesłać lub zabić jego ofiarę. Niektóre lesze wzmacniają się też totemami, które przed walką trzeba zniszczyć.

Według gry leszy bywa otaczany kultem: wieśniacy składają mu w ofierze zające i ptactwo, czasem krew, i opowiadają o dobrym duchu, który nagania zwierzynę myśliwym i wyprowadza zabłąkanych z puszczy. Bestiariusz stwierdza jednak, że to legendy bez krzty prawdy, a leszy widzi w ludziach tylko źródło energii, którą wysysa. Wątek ten rozwija zlecenie ze Skellige, w którym starszyzna wsi Fayrlund czci starożytnego leszego nazywanego Duchem Lasu. Inny potężny leszy, Kernun, żyje w dziczy tuż za murami Novigradu. Lesze spotyka się też w Velen i w okolicach Kaer Morhen.

W walce pomagają:

• znak Igni i ogień w ogóle - to główna słabość leszego; płonący leszy nie potrafi się bronić,
• olej przeciw reliktom na srebrnym mieczu,
• bomba dwimerytowa,
• uniki zamiast parowania - ataki szponami i korzeniami są powolne, ale bardzo silne.

Znak Axii nie działa na leszego.

W serialu

W drugim sezonie serialu Netflixa (2021) wiedźmin Eskel wraca do Kaer Morhen po wielogodzinnej walce z leszym, w której stracił wszystkie eliksiry. Rana od potwora okazuje się zakażona: Eskel stopniowo sam zmienia się w leszego i atakuje w warowni. Geralt musi go zabić mieczem otoczonym ogniem Igni, bo - jak przypomina Vesemir - leszego pokonuje się ogniem wbitym w serce. To wątek wymyślony na potrzeby serialu; w książkach Eskel nie ma z leszym nic wspólnego.

Leszy w folklorze słowiańskim

W wierzeniach Słowian, szczególnie wschodnich, leszy był panem lasu i opiekunem zwierzyny, z którym myśliwi i pasterze woleli żyć w zgodzie. Mógł zmieniać wzrost - w lesie dorównywał drzewom, na łące trawie - i przybierać różne postacie. Miał zwyczaj zwodzić wędrowców, prowadząc ich w kółko po lesie; radzono wtedy przełożyć ubranie na lewą stronę. Twórcy gry wzięli z tej tradycji nazwę, władzę nad zwierzętami i kult, ale z ludowego, dwuznacznego ducha zrobili bezwzględnego drapieżnika.

Najczęstsze pytania

Czy leszy występuje w książkach Sapkowskiego? Tylko we wzmiankach - w „Ziarnie prawdy”, na wyliczance potworów w „Ostatnim życzeniu” i w słowach chłopa w „Wieży Jaskółki”. Książki nie opisują jego wyglądu.

Na co jest wrażliwy leszy w Wiedźminie 3? Na ogień, zwłaszcza znak Igni, a także na olej przeciw reliktom i bombę dwimerytową.

Dlaczego leszy wciąż się odradza? Bo w grze naznaczył któregoś z mieszkańców okolicy. Dopóki naznaczony przebywa w pobliżu, potwór wraca po każdej śmierci.

Co stało się z Eskelem w serialu? Zaraził się od leszego i zaczął się w niego zmieniać. Geralt zabił go płonącym mieczem w Kaer Morhen. W książkach tego wątku nie ma.