Żyrytwa

także: cinerea, Ichtyovorax bumbleri

Czym jest żyrytwa

Żyrytwa to drapieżny pluskwiak wodny ze świata wiedźmina: płaski, opancerzony stwór ze szczypcami, który żyje w bagnach i słodkich wodach. W Starszej Mowie nazywa się ją cinerea, a uczeni znają ją jako Ichtyovorax bumbleri. Andrzej Sapkowski wspomina ją w zbiorze „Ostatnie życzenie”, opisuje w „Krwi elfów” i pokazuje w akcji w opowiadaniu „Coś się kończy, coś się zaczyna”. To potwór niewielkiego formatu - nie ma o nim w sadze osobnej historii, a cały opis mieści się w kilku zdaniach.

Nazwa nie jest wymyślona. Żyrytwa pluskwowata (Ilyocoris cimicoides) to prawdziwy, pospolity w Polsce owad wodny: spłaszczony drapieżnik, który chwyta zdobycz przednimi odnóżami. Ma najwyżej półtora centymetra. Sapkowski wziął nazwę małego pluskwiaka i uczynił z niej groźnego potwora.

Żyrytwa w „Krwi elfów”

Najwięcej o żyrytwie mówi scena z piątego rozdziału „Krwi elfów”. Geralt płynie barką w stronę Oxenfurtu, wynajęty przez armatorów do ochrony przed potworem, który napada na statki na rzece. Na pokładzie jest też Linus Pitt, wykładowca historii naturalnej z Akademii Oxenfurckiej, i obaj wdają się w spór o to, z jakim stworzeniem mają do czynienia.

Uczony powołuje się na księgi. Według nich w bagnistych wodach Angrenu żyje odmiana zwana Pseudohyphydra, ale Bumbler z Aldersbergu dowiódł niedawno, że to osobny gatunek z rodziny Mordidae, czyli zagryźców, żywiący się tylko rybami i drobnymi płazami. Nazwał go na swoją cześć Ichtyovorax bumbleri. Geralt ucina ten wywód: to po prostu żyrytwa, w Starszej Mowie cinerea, a jeśli Bumbler uważa, że je wyłącznie ryby, to z pewnością nigdy nie kąpał się tam, gdzie żyrytwy żyją.

Przy okazji wiedźmin opisuje ją dokładnie: ciało płaskie i brunatne, bardzo twardy pancerz, mocne chwytne szczypce i rurka oddechowa na końcu odwłoka. Żywi się głównie drobnymi płazami i rybami, ale człowieka, który wejdzie do jej wody, też nie oszczędzi.

Potwór, który naprawdę atakuje barkę, okazuje się jednak czymś innym - żagnicą. Uczony nazywa ją potem na cześć wiedźmina, a Geralt prosi, żeby zmienił patrona nazwy na chłopca, którego wyciągnął z wody. Żyrytwa i żagnica to dwa różne stworzenia, choć łatwo je pomylić, bo pojawiają się w tej samej rozmowie.

Inne wzmianki

W „Ostatnim życzeniu” żyrytwa trafia do wyliczanki stworzeń, które żyją tylko po to, by zabijać - obok mantikory, wiwerny, mglaka, żagnicy, strzygi i kikimory.

W opowiadaniu „Coś się kończy, coś się zaczyna”, żartobliwej wersji zakończenia sagi z weselem Geralta i Yennefer, żyrytwa atakuje dzieci bawiące się nad wodą. Wywraca im łódkę przy samym brzegu i przegryza wiosło, którym jedno z nich próbuje się bronić. Geralt rozpoznaje ją od razu i woła Eskela po miecz. To jedyna scena, w której żyrytwa naprawdę na kogoś napada.

Według „Sezonu burz” żyrytwy żyją też w starorzeczach bagien Pontaru, obok innych wodnych stworzeń pokoniunkcyjnych.

Wygląd i zachowanie

Z rozproszonych opisów wyłania się spójny obraz. Żyrytwa ma płaskie, brunatne ciało w twardym pancerzu i silne szczypce. Oddycha przez rurkę na końcu odwłoka, więc może długo czekać tuż pod powierzchnią. Nie jest jednak drapieżnikiem, który tylko czatuje: potrafi przewrócić łódź do góry dnem albo wyskoczyć z wody na kogoś stojącego na brzegu i okaleczyć go szczypcami. Trzyma się mokradeł i słodkowodnych zbiorników - tych samych okolic co utopiec.

W grach

W grach CD Projekt RED żyrytwy nie ma. Według materiałów, które wyciekły z produkcji „Wiedźmina 3”, twórcy planowali ją jako opancerzonego, jadowitego potwora wodnego, ale ostatecznie wycięli ją z gry.

Najczęstsze pytania

Co to jest żyrytwa w Wiedźminie? Drapieżny, opancerzony pluskwiak wodny ze szczypcami, żyjący w bagnach i słodkich wodach. W Starszej Mowie nazywa się cinerea.

Czy żyrytwa i żagnica to to samo? Nie. W „Krwi elfów” obie nazwy padają w jednej rozmowie, ale barkę atakuje żagnica, a żyrytwa to inny stwór.

Co znaczy Ichtyovorax bumbleri? To uczona nazwa żyrytwy nadana przez Bumblera z Aldersbergu. Geralt kpi z tezy uczonego, że żyrytwa je wyłącznie ryby.

Czy żyrytwa istnieje naprawdę? Tak, ale jako mały owad. Żyrytwa pluskwowata to pospolity pluskwiak wodny długości około półtora centymetra.