Kikimora

także: kikimory

Czym jest kikimora

Kikimora to bagienny potwór z sagi Andrzeja Sapkowskiego - pająkowaty drapieżnik z wieloma odnóżami, zaliczany w grach do insektoidów. Najbardziej znana kikimora w książkach jest martwa: jej truchło Geralt przywozi do nadmorskiego Blaviken na początku opowiadania „Mniejsze zło” ze zbioru „Ostatnie życzenie”. Nazwę Sapkowski wziął z demonologii słowiańskiej, ale stworzył pod nią zupełnie innego stwora niż ludowa kikimora.

Wygląd i zwyczaje

Mieszkańcy Blaviken, którzy oglądają przywiezione zwłoki, widzą kształt podobny do pająka, obciągnięty wyschniętą czarną skórą, z kilkoma parami odnóży zakończonych haczykowatymi szponami, szklistym okiem z pionową źrenicą i paszczą pełną igłowatych kłów. Najczęściej porównuje się ją do skrzyżowania pająka z krokodylem, a miejscowi, niewiele myśląc, mówią o niej „gad”.

Kikimora zakłada gniazdo na bagnie i poluje zarówno w dzień, jak i w nocy. Głównie na zwierzęta, ale gdy przyciśnie ją głód, atakuje także ludzi. Czatuje pod wodą, wyskakuje znienacka i przyciąga ofiarę odnóżami do paszczy, a haczykowate szpony nie pozwalają się wyrwać. W „Ziarnie prawdy” Geralt, oglądając zwłoki podróżnych, rozważa kikimorę albo wippera, innego bagiennego drapieżnika - ale od razu odrzuca obie możliwości, bo w pobliżu nie ma bagien.

„Mniejsze zło”: kikimora z Blaviken

Opowiadanie zaczyna się od widoku, który przyciąga gapiów na targu: wiedźmin prowadzi konia, na którego grzbiecie leży coś przykrytego derką, a spod derki wystaje koścista, uzbrojona w szpony łapa. Geralt zabił kikimorę na okolicznych bagnach i liczy na zapłatę. Sołtys Caldemeyn musi go rozczarować: nikt w Blaviken nie wyznaczył za nią nagrody, więc wiedźmin wykonał robotę za darmo.

Caldemeyn radzi mu, żeby spróbował sprzedać truchło miejscowemu czarodziejowi, który rezyduje w wieży za miastem. Ta rada uruchamia całą fabułę: czarodziejem okazuje się Stregobor, ukrywający się przed Renfri, a wizyta u niego wciąga Geralta w konflikt, który kończy się rzezią na rynku i przydomkiem Rzeźnik z Blaviken. Kikimora jest tu więc tylko pretekstem, ale od niej zaczyna się jedno z najważniejszych opowiadań cyklu.

Kikimora w innych książkach

W sadze kikimora pojawia się głównie jako nazwa, którą wszyscy znają. W „Ostatnim życzeniu” trafia na wyliczankę istot, które żyją tylko po to, by zabijać - obok mantikory, wiwerny, strzygi i wilkołaka. W „Czasie pogardy” pada anegdota o chłopcu utopionym w stawie: zamiast pomyśleć o zwykłym skurczu, ludzie od razu krzyczą, że to utopiec albo kikimora i trzeba wzywać wiedźmina. Wzmianka o kikimorze pojawia się też w „Rozdrożu kruków”.

Kikimora w folklorze

W wierzeniach słowiańskich, zwłaszcza wschodnich, kikimora to złośliwy duch domowy, niekiedy uważany za żonę domowika. Przybiera postać maleńkiej kobiety albo staje się niewidzialna, nocami budzi niemowlęta, plącze przędzę i szkodzi drobiu, sama zaś chętnie przędzie - a furkot jej wrzeciona zwiastował nieszczęście. Z bagiennym owadem Sapkowskiego łączy ją tylko nazwa. To typowy zabieg autora: słowiańskie słowo, zupełnie nowa bestia.

W grach

• „Wiedźmin” (2007): twórcy gry zbudowali z książkowej kikimory cały gatunek społeczny, zorganizowany jak kolonia termitów. Kikimory robotnice, przypominające pająki, zbierają pożywienie i kopią tunele. Kikimory wojownicy, masywne i pancerne jak chrząszcze, bronią kolonii i plują kwasem, oślepiając przeciwnika. Na szczycie hierarchii stoi ślepa królowa, która nieustannie składa jaja. Kikimory żyją na bagnach pod Wyzimą. Pomaga srebro i olej przeciw insektoidom. Królowej w kryjówce Salamandry nie da się pokonać zwykłą walką - Geralt ucieka przed nią przez tunele i znakiem Aard zawala na nią strop.
• „Wiedźmin 3: Krew i Wino”: w Toussaint wracają robotnice i wojownicy. Ich jad podnosi poziom toksyczności wiedźmina, co przy wypitych eliksirach szybko robi się groźne; przydaje się Biały Miód, który zeruje toksyczność. Kikimory są odporne na Axii, podatne na olej przeciw insektoidom, bomby działające na insektoidy, znak Igni i srebro. Wojownicy prowadzą do walki całe stada robotnic.

Poza Wiedźminem 1 i dodatkiem „Krew i Wino” kikimory w grach są tylko wspominane.

W serialu

Serial Netflixa otwiera się właśnie kikimorą: w pierwszej scenie pierwszego odcinka (2019) Geralt walczy z nią w bagnie, a potem przywozi jej truchło do Blaviken, jak w opowiadaniu.

Najczęstsze pytania

Z jakim potworem walczy Geralt na początku serialu? Z kikimorą. Scena rozwija początek opowiadania „Mniejsze zło”, w którym Geralt przywozi zabitą kikimorę do Blaviken.

Czy kikimora jest w książkach? Tak. Jej truchło otwiera „Mniejsze zło”, a nazwa pada jeszcze m.in. w „Ziarnie prawdy” i „Czasie pogardy”.

Jaki olej na kikimory? Olej przeciw insektoidom. W „Krwi i Winie” warto mieć też Biały Miód, bo ataki kikimor podnoszą toksyczność.

Czym jest kikimora w mitologii słowiańskiej? Złośliwym duchem domowym w postaci małej kobiety, a nie bagiennym owadem - Sapkowski zapożyczył tylko nazwę.